Herpangina to ostra, samoograniczająca się infekcja wirusowa jamy ustnej i gardła, wywoływana najczęściej przez wirusy Coxsackie A – należące do grupy enterowirusów. Choć klasycznie występuje u dzieci w wieku przedszkolnym i szkolnym, może również dotyczyć dorosłych.
Objawy kliniczne
Obraz kliniczny herpanginy obejmuje:
- nagły początek gorączki (często >39°C),
- ból gardła, czasem promieniujący do uszu,
- trudności w połykaniu (odynofagia),
- pęcherzyki i nadżerki w tylnej części jamy ustnej – typowo na podniebieniu miękkim, języczku, łukach podniebiennych i tylnej ścianie gardła,
- u dzieci: ślinotok, rozdrażnienie, odmowa jedzenia.
Etiologia i zakaźność
Najczęstszym czynnikiem etiologicznym są:
- wirusy Coxsackie A (głównie typ A16, A6, A10),
- rzadziej: enterowirus 71, echowirusy, wirusy Coxsackie B[^1].
Zakażenie szerzy się drogą:
- kropelkową (kaszel, kichanie),
- fekalno-oralną,
- kontaktową (zainfekowane przedmioty, ręce).
Okres inkubacji wynosi 2–5 dni[^2]. Choroba jest wysoko zakaźna, szczególnie w miesiącach letnich i wczesnojesiennych.
Diagnostyka
Rozpoznanie opiera się głównie na obrazie klinicznym. Typowe cechy to:
- umiejscowienie zmian w tylnej części jamy ustnej,
- obecność gorączki i odynofagii bez cech bakteryjnego zapalenia gardła.
Badania dodatkowe są zwykle zbędne. W przypadku nietypowego przebiegu można rozważyć:
- PCR z wymazu z gardła lub kału w celu identyfikacji enterowirusów[^3].
Różnicowanie
Herpanginę należy różnicować z:
| Jednostka chorobowa | Główne różnice kliniczne |
| Opryszczkowe zapalenie jamy ustnej | Zmiany bardziej rozlane, również na dziąsłach i języku |
| Angina paciorkowcowa | Brak zmian pęcherzykowych, obecne ropne naloty i powiększenie migdałków |
| Zespół dłoni, stóp i jamy ustnej (HFMD) | Obecność zmian skórnych na dłoniach i stopach |
Leczenie
Nie istnieje leczenie przyczynowe – stosuje się wyłącznie leczenie objawowe[^4]:
- paracetamol lub ibuprofen (obniżenie gorączki, łagodzenie bólu),
- zimne płyny, lody, dieta papkowata,
- unikanie drażniących pokarmów (słone, kwaśne),
- środki miejscowe (np. lidokaina w sprayu – ostrożnie u dzieci!).
Antybiotykoterapia nie jest wskazana.
Rokowanie
Choroba zwykle ma przebieg łagodny i samoograniczający się, ustępuje w ciągu 5–7 dni. Powikłania są rzadkie, ale mogą wystąpić przy nadkażeniach bakteryjnych lub odwodnieniu (zwłaszcza u małych dzieci).
Podsumowanie
Herpangina to powszechna, ale często błędnie rozpoznawana infekcja wirusowa. Kluczowe znaczenie ma trafne rozpoznanie kliniczne i wsparcie objawowe.
Jeśli podejrzewasz herpanginę u siebie lub dziecka – skontaktuj się z lekarzem, zwłaszcza przy wysokiej gorączce, nasilonym bólu gardła lub odmowie przyjmowania płynów.
Larkmed Clinic – diagnostyka, leczenie, opieka pediatryczna i internistyczna
📍 Prudnik, ul. Powstańców Śląskich 9a
Przypisy
[^1]: Pallansch MA, Roos RP. Enteroviruses: polioviruses, coxsackieviruses, echoviruses, and newer enteroviruses. In: Fields Virology. 6th ed. Lippincott Williams & Wilkins; 2013. [^2]: Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Non-Polio Enterovirus Infections. https://www.cdc.gov/non-polio-